کوه گرفتگی

در کنار دریا فشار هوا ۷۶۰ میلی متر جیوه است. با زیاد شدن ارتفاع، هوا رقیق می ‌شود و به همان نسبت میزان اکسیژن هوا کمتر می‌‌گردد. کاهش تدریجی اکسیژن بیشترین تاثیرات خود را بر سیستم تنفسی و قلبی – عروقی می گذارد. تنفس در ارتفاعات تندتر و عمیق ‌تر می ‌شود و ضربان قلب با نیرو و تعداد بیشتری خواهد زد. هر دوی این مکانیسم‌‌ها تا حدودی کمبود اکسیژن را جبران می کنند، اما در عوض دفع دی ‌اکسید کربن(co۲)  نیز افزایش یافته و اسیدیته خون کم می‌‌شود یعنی خون‌ قلیایی شده و پیچ آن بالا می ‌رود. به همین دلیل اکسیژن خون کوهنورد نیز به کمتر از حد طبیعی تنزل می یابد.

کوه گرفتگی

حالتي که دراثر افزايش ارتفاع، صعود سریع به ارتفاع بیش از ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ متر و فعاليت شديد بدني در شخص بوجود مي آيد كوه گرفتگي يا ارتفاع زدگي یا altitude sickness  ناميده مي شود. باید توجه داشت مشکلات شایعی نظیر کم آبی، خستگی، گرسنگی و سردرد که به دلیل تابش مستقیم نور خورشید در ارتفاعات وجود دارد را نباید با کوه گرفتگی اشتباه گرفت.

فردی که دچار سردرد است باید ابتدا کمی استراحت کرده، نوشیدنی شیرین بنوشد. در صورت ادامه سردرد از مسکن‌های ملایم مانند استامینوفن و بروفن ( این دارو به علت ایجاد پوکی استخوان از فارماکوپ داروئی خارج شده است ) استفاده کند. توجه داشته باشید که از مسکن‌های مخدر دار مانند استامینوفن کودئین دار نباید استفاده کرد، زیرا مخدرها باعث کند کردن حرکات تنفسی می شوند که در این شرایط بسیار خطر ناک است. اگر یکی از علائم : سردرد شديد، افزايش غير طبيعي ضربان قلب و دم و بازدم، تنگي نفس یا اختلالات تنفسی (تنفس به يکباره شديد شده و بعد از چند ثانيه به حالت اول برگردد)، عدم تمرکز حواس، اختلال در سيستم گوارشي، قرمز شدن چشم ها، از دست دادن اشتها، کاهش بينايي و شنوايي و خلط آجری رنگ مشاهده گردید سریعا اقدام به کاهش ارتفاع نموده و بیمار را به پزشک رساند و تا رسیدن به پزشک در صورت امکان از کپسول گاز اکسیژن که در صعودهای بزرگ باید در دسترس باشد استفاده کرد. غفلت و سهل انگاری نسبت به این علائم مخاطره آمیز و جبران ناپذیر است.

بعضی از افراد هر بار که به ارتفاع میانه می رسند هر چند سرعت صعود کم باشد دچار عوارض یاد شده می شوند و گروهی دیگر هرگز از ارتفاع تاثیر نمی پذیرند. خردسالان و کودکان تا قبل از بلوغ در برابر انواع شدید بیماری کوه گرفتگی قرار می گیرند. بنابراین به عنوان یک راه حل قطعی ضمن حفظ آرامش در حرکت و صعود، در صورت بروز هر یک از حالات مذکور می باید صعود را متوقف و ارتفاع را تا حد ممکن کاهش داد. استفاده از مایعات شیرین و تمرینات بدنی و فرود و صعودهای مکرر در ارتفاعات پایین تر از ۴۰۰۰ متر نیز می تواند روش مناسبی برای جلوگیری از کوه گرفتگی باشد. به هر تقدیر سه متغییر اصلی نسبت به صعود، ارتفاع پیموده شده و طول مدت اقامت به همراه تعداد بی‌شماری از عوامل فرعی ولی موثر، حساسیت فرد را نسبت به بیماری‌های ارتفاع تعیین می کند.

 

تراکم اکسیژن در ارتفاعات مختلف

راه‌های پیشگیری از بیماری ارتفاع

وفق دادن ( هم هوایی ) مناسب بدن با ارتفاع بالا و استفاده از داروهای پیشگیری کننده تنها راه‌های جلوگیری از ابتلا به این بیماری در کوهستان می باشد و این بیماری هیچ ارتباطی به سن، جنس، آمادگی بدنی و صعود‌های موفق قبلی ندارد.

باید به این نکته توجه داشت که هیچ اشکالی ندارد که به این بیماری دچار شویم، مشکل زمانی است که جان ما در اثر این بیماری به مخاطره می افتد. همین طور اقرار به ابتلا به این بیماری به هیچ وجه از شایستگی‌های کسی نمی کاهد . بنابراین نباید به هیچ وجه علائم را مخفی و قبل از وفق یافتن بدن به شرایط جدید به صعود ادامه داد.

یکی از دلایل اصلي بيماري ارتفاع، صعود با سرعت بالا است. یکی از راه‌های مقابله با بیماری ارتفاع صرف وقت بيشتر جهت صعود و یا صعود و فرود به نقطه قبل در یک روز و صعود مجدد در روز بعد می باشد تا بدن شما بتواند خود را با كاهش تعداد مولكولهاي اكسيژن سازگار كند. به این روش هم هوايي گویند که معمولا ۱- ۳ روز براي هر ارتفاعي وقت مي‌گيرد.

تغييرات زيادي در بدن رخ مي‌دهد تا بتواند اجازه عمل با اكسيژن كاهش يافته را پيدا كند. افزايش عمق هر تنفس و افزايش فشار سرخرگهاي ريوي خون را مجبور مي‌كند تا در قسمتهايي از ريه كه در حالت عادي، در ارتفاع دريا از آنها استفاده نمي‌شود، جريان پيدا کند. از طرفی نیز بدن گلبولهاي قرمز بيشتري جهت حمل اكسيژن و آنزيم خاصي كه اكسيژن رساني را تسهيل مي‌كند را بیشتر توليد می کند.

یکی دیگر از راه‌های مقابله با بیماری ارتفاع مصرف داروهای پیش گیری کننده همچون دیاموکس ( استازولامید ) است. این روش به شما اجازه مي‌دهد سريع تر تنفس كنيد، اكسيژن بيشتري را متابوليزه کرده تا درنتيجه علايم كه به علت اكسيژن‌ رساني ضعيف ايجاد شده به حداقل برسد. اين مورد بخصوص در شب كه فعاليت تنفسي كاهش می یابد مفيد است. از آنجا كه براي تأثيرگذاري دياموكس وقت لازم است توصيه مي‌شود كه ۲۴ ساعت قبل از رفتن به ارتفاع مصرف شود و حداقل براي ۵ روز در ارتفاعات بالاتر مصرف ادامه يابد. دوز پيشنهادي داروي مصرفي ۲۵۰ ميلي گرم در هر ۸ ساعت مي باشد ( توجه داشته باشید كه دياموكس يك سولفاناميد است، افرادي كه به سولفاناميدها حساسيت دارند نبايد از دياموكس استفاده كنند.). از آنجا که هیچ دارویی بدون عوارض نمی باشد و این دارو نیز دارای عوارض جانبی خاص خود از جمله سوزش و مورمور لبها و نوك انگشتان و دفع مکرر ادرار می باشد.

با توجه به این که این دارو درمان متداول شناخته شده و بسیاری از پزشکان این را توصیه نمی کنند، هم هوایی داشتن قبل از صعود و کاهش ارتفاع به محض ارتفاع زدگی بهترین راه مقابله با این بیماری است.

پس توصیه می گردد حتما جهت استفاده از دارو با پزشك خود یا پزشک کوهستان مشورت نمایید.

 

دسته بندی شده در : پزشکی کوهستان